استاندارد IP68 و IP67 یعنی چه؟ مقاومت در برابر آب و گرد و غبار

استاندارد IP68 یعنی دستگاه در برابر گرد و غبار کاملاً بسته است و غوطه‌وری پیوسته در آب را تحمل می‌کند، و IP67 یعنی همان محافظت کامل در برابر گرد و غبار به‌همراه تحمل غوطه‌وری موقت. این دو رقم از استاندارد بین‌المللی IEC 60529 می‌آیند و هرکدام معنای مشخصی دارند. در این راهنما می‌خوانید که استاندارد IP68 دقیقاً چه چیزی را تضمین می‌کند، چه چیزی را نه، و هنگام خرید ساعت هوشمند یا هدفون بلوتوثی چطور برچسب‌های IP و ATM را کنار هم بخوانید.

استاندارد IP68 از کجا می‌آید و دو رقم آن چه می‌گویند؟

کد IP (حفاظت در برابر نفوذ، Ingress Protection) در استاندارد IEC 60529 تعریف شده است؛ استانداردی از کمیسیون بین‌المللی الکتروتکنیک (IEC) که میزان محافظتِ بدنه‌ی تجهیزات برقی را دسته‌بندی می‌کند. هر کد از حروف IP و دو رقم ساخته می‌شود: رقم اول، محافظت در برابر اجسام جامد و گرد و غبار را از ۰ تا ۶ نشان می‌دهد و رقم دوم، محافظت در برابر آب را از ۰ تا ۸ (و سطح ویژه‌ی 9K برای شست‌وشوی پرفشار با بخار). پس وقتی روی جعبه‌ی یک ساعت یا گوشی استاندارد IP68 نوشته شده، در واقع دو ادعای جدا مطرح است: «۶» برای گرد و غبار و «۸» برای آب.

رقم اول: گرد و غبار و اجسام جامد

سطح‌های ۱ تا ۴ نفوذ اجسامی با قطر بیش از ۵۰، ۱۲٫۵، ۲٫۵ و ۱ میلی‌متر را محدود می‌کنند. دو سطح بالاتر برای ابزارهای پوشیدنی مهم‌اند: سطح ۵ یعنی «محافظت‌شده در برابر گرد و غبار» و سطح ۶ یعنی «کاملاً غبارناپذیر» (dust tight). رقم ۶ در استاندارد IP68 و IP67 همین سطح دوم است.

رقم دوم: آب

سطح‌های ۱ و ۲ چکیدن قطره‌ها، سطح ۳ اسپری آب، سطح ۴ پاشیدن آب، سطح ۵ جت آب و سطح ۶ جت قوی آب را پوشش می‌دهند. سطح ۷ به «غوطه‌وری موقت» و سطح ۸ به «غوطه‌وری پیوسته» مربوط است. تفاوت اصلی IP67 با استاندارد IP68 همین‌جاست: یکی برای افتادن کوتاه‌مدت در آب آزموده می‌شود و دیگری برای ماندن طولانی‌تر و معمولاً عمیق‌تر.

حرف X به‌جای عدد

اگر به‌جای یکی از رقم‌ها حرف X آمده باشد (مثل IPX4 یا IPX7)، یعنی دستگاه برای آن بخش اصلاً رده‌بندی نشده است؛ نه اینکه محافظت صفر باشد. برای نمونه، هدفونی با IPX4 فقط برای آب آزموده شده و درباره‌ی گرد و غبار ادعایی ندارد.

جدول مقایسه: IP54، IP55، IP67 و استاندارد IP68

برچسب‌هایی که در صفحه‌ی ساعت‌ها و هدفون‌ها بیشتر می‌بینید در جدول زیر کنار هم آمده‌اند. ستون آخر برای IP57 تا IP68 از مستندات خود اپل و سامسونگ است تا ببینید سازنده‌ها این کدها را در عمل چطور تعریف می‌کنند، و برای دو ردیف اول از مشخصات کالاهای همین فروشگاه.

نکته‌ی مهم ردیف آخر این است که استاندارد IP68 یک عمق ثابت ندارد. اپل برای iPhone 11 عمق ۲ متر، برای iPhone 11 Pro عمق ۴ متر و برای iPhone 12 و مدل‌های بعدی عمق ۶ متر را، هر سه با زمان حداکثر ۳۰ دقیقه، اعلام کرده است. یعنی دو دستگاه با برچسب یکسان استاندارد IP68 ممکن است در آزمون‌های متفاوتی قبول شده باشند و همیشه باید عمق و زمانی را که خود سازنده نوشته است بخوانید.

استاندارد IP68 ضدآب بودن نیست

اپل در راهنمای اپل واچ صریحاً می‌نویسد که ساعت «مقاوم در برابر آب است، نه ضدآب». این جمله برای هر دستگاهی با استاندارد IP68 هم صدق می‌کند، به سه دلیل:

• آزمون در آب شیرین و ساکن انجام می‌شود. سامسونگ برای Galaxy Buds3 تصریح می‌کند که رده‌ی IP57 فقط به آب شیرین مربوط است و آب شور، آب کلردار استخر و مواد شیمیایی می‌توانند به هدفون آسیب بزنند.
• آب پرسرعت و پرفشار فرق دارد. اپل برای آیفون، شنا و حمام کردن، دوش و ورزش‌های آبی، سونا و بخار و غوطه‌ور کردن عمدی را جزو کارهایی آورده که باید از آن‌ها پرهیز کرد؛ حتی برای مدل‌هایی که استاندارد IP68 با عمق ۶ متر دارند.
• مقاومت دائمی نیست. به گفته‌ی اپل، فرسودگی عادی می‌تواند مقاومت در برابر آب را کم کند، ضربه و افتادن هم همین اثر را دارد و پس از باز کردن دستگاه، آب‌بندی کارخانه از بین می‌رود.

مواد روزمره هم بی‌اثر نیستند. اپل صابون، شامپو، عطر، حلال‌ها، مواد شوینده، اسیدها، دافع حشرات، لوسیون، کرم ضدآفتاب، روغن و رنگ مو را از عواملی می‌داند که می‌توانند آب‌بندها و غشاهای صوتی ساعت را تضعیف کنند. اپل همچنین اعلام می‌کند که آسیب ناشی از مایعات زیر پوشش گارانتی آیفون نیست؛ پس برچسب IP را تضمینی برای بی‌خیالی ندانید. شرایط گارانتی هر کالا در صفحه‌ی خود همان محصول آمده است.

ساعت هوشمند: IP68 یا 5ATM؟

در ساعت‌ها، علاوه بر کد IP، رده‌ی دیگری هم رایج است که بر پایه‌ی فشار آب تعریف می‌شود و با ATM یا متر نوشته می‌شود. این رده از استاندارد ساعت‌های مقاوم در برابر آب (ISO 22810) می‌آید، نه از IEC 60529. اپل برای اپل واچ سری ۲ و بعد از آن رده‌ی ۵۰ متر طبق ISO 22810 را اعلام کرده و آن را برای فعالیت‌های آب کم‌عمق مثل شنا در استخر یا دریا مناسب می‌داند؛ ولی غواصی، اسکی روی آب و آب پرسرعت را فقط برای مدل‌های Ultra با رده‌ی ۱۰۰ متر مجاز می‌داند. نسل اول اپل واچ فقط IPX7 داشت و اپل غوطه‌ور کردن آن را توصیه نمی‌کند.

نتیجه برای خرید ساعت هوشمند ساده است: استاندارد IP68 درباره‌ی غوطه‌وری در آب ساکن است و به‌تنهایی مجوز شنا نیست. اگر قصد شنا دارید، دنبال رده‌ی ATM یا متری باشید که سازنده صریحاً شنا را برای آن مجاز کرده است. در دسته‌ی ساعت‌های هوشمند دیجی‌نوبل هر دو نوع برچسب دیده می‌شود: برای نمونه، در مشخصات چند مدل گلوریمی مثل K2 و Flex و ساعت کیسلکت Balancs استاندارد IP68 آمده، در مشخصات شیائومی Redmi Watch 5 و Watch S4 و امیزفیت Bip 6 رده‌ی 5ATM ثبت شده، ساعت کیو سی وای GS2 رده‌ی IPX7 دارد و کیسلکت Ks2 رده‌ی 3ATM. پیش از خرید، عبارت دقیق مقاومت در برابر آب را در صفحه‌ی هر محصول بخوانید.

بند ساعت را فراموش نکنید

رده‌ی آب فقط به بدنه‌ی ساعت مربوط است. اپل توضیح می‌دهد که برخی بندها، از جمله بند فولادی، چرمی، میلانی و Link Bracelet، در برابر آب مقاوم نیستند. اگر ساعتی با استاندارد IP68 دارید ولی بندش چرمی است، آن را از آب دور نگه دارید یا بند سیلیکونی ببندید.

هدفون بلوتوثی: کدام رده برای شما کافی است؟

هدفون‌ها به‌ندرت استاندارد IP68 دارند و برای بیشتر کاربران هم لازم نیست. معیار انتخاب، شرایط استفاده است:

• استفاده‌ی روزمره و باران سبک: IPX4 پاشیدن آب را پوشش می‌دهد؛ در مشخصات شیائومی Redmi Buds 6 Play و فیلیپس TAT3559 همین رده آمده است.
• ورزش و عرق زیاد: IPX5 یا IP54 و IP55 انتخاب امن‌تری است؛ در مشخصات انکر R50i NC رده‌ی IP54 و در ناتینگ CMF Buds Pro 2 و انکر Soundcore Liberty 5 رده‌ی IP55 ثبت شده که محافظت در برابر گرد و غبار را هم اضافه می‌کند.
• احتمال افتادن در آب: فقط رده‌ی ۷ یا بالاتر (مثل IP57) برای غوطه‌وری کوتاه آزموده می‌شود.

به یک نکته هم دقت کنید: رده‌ی IP معمولاً برای خود هدفون اعلام می‌شود و قاب شارژ ممکن است رده‌ای نداشته باشد. سامسونگ در صفحه‌ی Galaxy Buds3 فقط از خود هدفون‌ها حرف می‌زند و تأکید می‌کند که پیش از شارژ یا نگه‌داری باید کاملاً خشک باشند. رده‌ی هر مدل را در دسته‌ی هدفون‌ها و هندزفری‌های بلوتوثی در بخش مشخصات همان کالا ببینید.

اگر دستگاه خیس شد چه کنید؟

داشتن استاندارد IP68 یعنی احتمال آسیب کمتر است، نه صفر. اپل برای آیفون خیس این مراحل را توصیه می‌کند:

1. همه‌ی کابل‌ها را جدا کنید و تا خشک شدن کامل، دستگاه را شارژ نکنید.
2. بدنه را با پارچه‌ی نرم و بدون پرز پاک کنید.
3. دستگاه را در حالی که درگاه شارژ رو به پایین است، آرام به کف دست بزنید تا آب اضافی خارج شود.
4. آن را در جای خشک و دارای جریان هوا بگذارید؛ وزش هوای خنک یک پنکه به سمت درگاه کمک می‌کند.
5. از منبع گرما استفاده نکنید و گوش‌پاک‌کن یا دستمال کاغذی داخل درگاه نکنید.
6. دست‌کم ۵ ساعت صبر کنید و بعد کابل شارژ یا لوازم جانبی را وصل کنید.

برای اپل واچ هم اپل توصیه می‌کند پس از شنا یا تماس با مواد دیگر، ساعت را زیر آب شیرین و ولرم با جریان ملایم بشویید و با پارچه‌ی بدون پرز خشک کنید؛ بدون گرما، هوای فشرده یا اسپری.

پرسش‌های رایج

آیا با گوشی دارای استاندارد IP68 می‌شود زیر آب عکس گرفت؟

اپل غوطه‌ور کردن عمدی آیفون و شنا با آن را جزو کارهایی آورده که باید از آن‌ها پرهیز کرد. استاندارد IP68 برای حادثه‌هایی مثل افتادن در آب طراحی شده است، نه برای استفاده‌ی برنامه‌ریزی‌شده زیر آب.

IP67 بهتر است یا IP68؟

از نظر گرد و غبار هر دو در بالاترین سطح (۶) هستند. در بخش آب، استاندارد IP68 به غوطه‌وری پیوسته و IP67 به غوطه‌وری موقت مربوط است؛ اما عمق و زمان دقیق را سازنده تعیین می‌کند، پس عدد اعلام‌شده‌ی هر مدل را مقایسه کنید.

رده‌ی 5ATM با استاندارد IP68 چه فرقی دارد؟

IP68 از استاندارد IEC 60529 است و غوطه‌وری در آب ساکن را می‌سنجد؛ ATM و رده‌ی متری ساعت‌ها از ISO 22810 می‌آید. اپل ساعت با رده‌ی ۵۰ متر را برای شنا در آب کم‌عمق مناسب می‌داند.

آیا مقاومت در برابر آب با گذشت زمان کم می‌شود؟

بله. اپل می‌گوید مقاومت در برابر آب دائمی نیست و با فرسودگی عادی، ضربه و تماس با موادی مثل صابون و عطر کاهش می‌یابد و ساعت را نمی‌توان دوباره آب‌بندی کرد.

منابع

1. SCHURTER: کد IP در استاندارد IEC 60529
2. Apple: مقاومت آیفون در برابر آب و ریزش مایعات
3. Apple: مقاومت اپل واچ در برابر آب
4. Samsung: محافظت IP57 در Galaxy Buds3

ویرایش: سینا زارعی

این مطلب را تحریریه دیجی‌نوبل با کمک هوش مصنوعی و بر پایه منابعِ فهرست‌شده در پایان آن تهیه کرده است. اگر نکته‌ای نادرست دیدید، از راه صفحهٔ «تماس با ما» یا چت آنلاین خبرمان کنید.