آیا شارژ سریع به باتری آسیب می‌زند؟

کوتاه‌ترین پاسخ این است: خود سرعت، دشمن اصلی نیست؛ گرما و ماندن طولانی باتری در شارژ کامل بیشترین فرسودگی را می‌سازند. گوشی‌های امروزی جریان شارژ را خودشان کنترل می‌کنند و وقتی دما بالا برود، شارژ را کند یا متوقف می‌کنند. پس آسیب شارژ سریع به باتری بیشتر به شرایط شارژ بستگی دارد تا به وات شارژر. در این راهنما ۴ عاملی را که واقعاً عمر باتری را تعیین می‌کنند، با استناد به مستندات سازندگان گوشی، مرور می‌کنیم و می‌گوییم چطور شارژر مناسب انتخاب کنید.

شارژ سریع چیست و چه کسی سرعت آن را تعیین می‌کند؟

برای فهم اثر شارژ سریع به باتری، اول باید بدانید شارژ سریع دقیقاً چه می‌کند. شارژ سریع یعنی گوشی در بخش اول شارژ، توانی بیشتر از شارژرهای قدیمی ۵ واتی دریافت کند. اپل در صفحه‌ی پشتیبانی خود می‌گوید آیفون ۸ و مدل‌های بعدی را می‌توان در حدود ۳۰ دقیقه تا ۵۰ درصد شارژ کرد، به شرط استفاده از آداپتور USB-C با توان کافی؛ و آداپتورهای دیگر سازندگان هم اگر از پاور دلیوری (USB Power Delivery) یا به اختصار USB-PD پشتیبانی کنند، همین کار را انجام می‌دهند.

نکته‌ی مهم در همین جمله است: سازنده فقط از «۵۰ درصد اول» حرف می‌زند. یعنی سرعت بالا در نیمه‌ی اول شارژ اتفاق می‌افتد و پس از آن گوشی خودش جریان را پایین می‌آورد. شارژر فقط توان را «پیشنهاد» می‌کند؛ تصمیم نهایی درباره‌ی این‌که چقدر جریان وارد باتری شود با مدار مدیریت باتری و نرم‌افزار گوشی است. به همین دلیل وصل‌کردن یک شارژر پرقدرت‌تر به گوشی، آن را مجبور به دریافت توان بیشتر نمی‌کند.

اپل همچنین تصریح می‌کند که شارژ سریع ممکن است در شرایط خیلی سرد یا خیلی گرم کار نکند. این همان سازوکار حفاظتی است که جلوی بخش بزرگی از آسیب شارژ سریع به باتری را می‌گیرد: گوشی وقتی شرایط مناسب نباشد، اصلاً سریع شارژ نمی‌شود.

عامل اول: گرما، مهم‌ترین عامل در آسیب شارژ سریع به باتری

اگر بخواهید فقط یک چیز را از این مقاله به خاطر بسپارید، همین است: گرما. اپل در راهنمای «بیشینه‌کردن عمر باتری» بازه‌ی ۱۶ تا ۲۲ درجه‌ی سانتی‌گراد را محدوده‌ی آسایش باتری می‌نامد و هشدار می‌دهد که دمای محیط بالاتر از ۳۵ درجه می‌تواند ظرفیت باتری را برای همیشه کم کند. همان راهنما می‌گوید شارژکردن در گرمای زیاد آسیب بیشتری می‌زند و نگه‌داری باتری در محیط داغ هم آسیب برگشت‌ناپذیر دارد.

گوگل هم در راهنمای باتری گوشی‌های پیکسل همین را می‌گوید: باتری در دمای بالا، حتی وقتی از گوشی استفاده نمی‌کنید، سریع‌تر خالی می‌شود؛ و چون گوشی هنگام شارژ گرم می‌شود، بهتر است بیش از نیاز به شارژر وصل نماند.

از این دو منبع نتیجه‌ی عملی روشن است: نگرانی واقعی درباره‌ی شارژ سریع به باتری، گرمای اضافه‌ای است که در شرایط بد ایجاد می‌شود؛ مثلاً گوشی زیر نور مستقیم آفتاب، داخل خودرو در تابستان، یا زیر بالش. در این شرایط حتی شارژر کم‌وات هم به باتری فشار می‌آورد.

قاب گوشی هنگام شارژ

اپل توصیه می‌کند اگر گوشی هنگام شارژ داخل بعضی قاب‌ها داغ می‌شود، آن را از قاب بیرون بیاورید. قاب‌های ضخیم یا چندلایه گرما را نگه می‌دارند و اثر شارژ سریع به باتری را در آن لحظه بیشتر می‌کنند.

عامل دوم: ماندن طولانی در شارژ ۱۰۰ درصد

عامل دوم ربطی به سرعت ندارد و بسیاری از کاربران آن را با اثر شارژ سریع به باتری اشتباه می‌گیرند. اپل می‌گوید قابلیت «شارژ بهینه‌ی باتری» (Optimized Battery Charging) برای کم‌کردن فرسودگی باتری طراحی شده و این کار را با کم‌کردن زمانی انجام می‌دهد که آیفون در شارژ کامل می‌ماند. این قابلیت در بعضی موقعیت‌ها شارژ بالای ۸۰ درصد را عقب می‌اندازد تا گوشی درست نزدیک زمانی که آن را از شارژر جدا می‌کنید پر شود.

در آیفون ۱۵ و مدل‌های بعدی، طبق همان صفحه، می‌توانید سقف شارژ را بین ۸۰ تا ۱۰۰ درصد با گام‌های ۵ درصدی تعیین کنید. گوگل هم برای پیکسل قابلیت «شارژ تطبیقی» (Adaptive Charging) و گزینه‌ی محدودکردن شارژ به ۸۰ درصد را دارد که هدفش کم‌کردن زمان ماندن در شارژ کامل است.

پس اگر عادت دارید گوشی را تمام شب به شارژر وصل کنید، روشن‌کردن این قابلیت‌ها بیشتر از کنار گذاشتن شارژر سریع به عمر باتری کمک می‌کند. اثر شارژ سریع به باتری در این سناریو تقریباً صفر است، چون شارژ سریع فقط در دقایق اول فعال است و بقیه‌ی شب گوشی در حالت نگه‌داری است.

عامل سوم: تعداد چرخه‌ها و سن شیمیایی باتری

بخشی از آنچه به اسم آسیب شارژ سریع به باتری شناخته می‌شود، در واقع پیری طبیعی باتری است. باتری‌های لیتیوم‌یون با گذر زمان و استفاده فرسوده می‌شوند، با هر شارژری که شارژ شوند. اپل در صفحه‌ی شارژ بهینه توضیح می‌دهد که عمر باتری به «سن شیمیایی» آن بستگی دارد و این سن فقط مدت زمان از ساخت باتری نیست؛ ترکیبی از چند عامل، از جمله تاریخچه‌ی دمایی باتری و الگوی شارژ، آن را می‌سازد.

یعنی کم‌شدن تدریجی ظرفیت پس از یکی‌دو سال طبیعی است و نباید آن را مستقیماً به حساب شارژ سریع به باتری گذاشت. سؤال درست این نیست که «آیا باتری فرسوده می‌شود؟» بلکه این است که «آیا عادت‌های شارژ من این فرسودگی را تند می‌کنند؟» و پاسخ، همان دو عامل قبلی است: گرما و ماندن در شارژ کامل.

عامل چهارم: شارژر و کابل نامناسب

شارژ سریع زمانی امن کار می‌کند که شارژر، کابل و گوشی با یک استاندارد مشترک با هم «مذاکره» کنند. اپل برای شارژ سریع آیفون، آداپتور USB-C با پشتیبانی از USB-PD را نام می‌برد. شارژری که استاندارد مشترکی با گوشی نداشته باشد معمولاً فقط با توان پایه شارژ می‌کند؛ این به باتری آسیب نمی‌زند، فقط کند است.

خطر واقعی در شارژرهای بی‌نشان و بدون مشخصات روشن است که روی برچسب‌شان توان و استاندارد خروجی نوشته نشده است. انتخاب شارژری با برند و مشخصات مشخص، نگرانی درباره‌ی آسیب شارژ سریع به باتری را از بخش «سخت‌افزار» حذف می‌کند و فقط عادت‌های شما باقی می‌ماند. برند و گارانتی هر کالا در صفحه‌ی همان محصول نوشته شده است؛ پیش از خرید آن را بخوانید.

جمع‌بندی ۴ عامل در یک جدول

جدول زیر نشان می‌دهد سهم واقعی شارژ سریع به باتری در کنار عوامل دیگر چقدر است.

چطور شارژر سریع مناسب گوشی خود را انتخاب کنید؟

انتخاب درست شارژر آخرین قطعه‌ی پازل است. برای این‌که شارژ سریع به باتری فشار اضافه نیاورد، این مسیر تصمیم را دنبال کنید:

1. استاندارد گوشی را پیدا کنید. آیفون‌ها و بیشتر گوشی‌های جدید اندروید از USB-PD پشتیبانی می‌کنند. در دفترچه یا صفحه‌ی پشتیبانی سازنده‌ی گوشی نام استاندارد را ببینید.
2. توان را کمی بالاتر از نیاز بگیرید. اپل برای شارژ سریع آیفون آداپتور ۲۰ وات یا بیشتر را ذکر می‌کند. شارژری با توان بیشتر ضرری ندارد، چون گوشی فقط به اندازه‌ی نیازش توان می‌گیرد.
3. کابل را جدی بگیرید. کابل USB-C سالم و استاندارد بخشی از همان مذاکره‌ی توان است.
4. عادت‌ها را درست کنید. شارژ در جای خنک، برداشتن قاب در صورت داغ‌شدن و روشن‌کردن شارژ بهینه، بیشترین اثر را بر عمر باتری دارند.

به عنوان نمونه، برای آیفون که آداپتور USB-C با پاور دلیوری و توان ۲۰ وات به بالا می‌خواهد، شارژر دیواری ۲۵ وات هوکو N22 با پاور دلیوری در نام محصول خود هم PD و هم توان بالاتر از ۲۰ وات را دارد. برای گوشی‌های شیائومی که با شارژر سازنده‌ی خود سریع‌تر شارژ می‌شوند، شارژر ۳۳ وات شیائومی MDY-11-EY همراه کابل USB-C گزینه‌ی هم‌خانواده است. فهرست کامل را در شارژرهای دیواری موجود در دیجی‌نوبل ببینید. اگر هنوز نمی‌دانید چند وات لازم دارید، مقاله‌ی راهنمای انتخاب توان شارژر را بخوانید.

پرسش‌های رایج

این پرسش‌ها رایج‌ترین نگرانی‌ها درباره‌ی شارژ سریع به باتری گوشی است.

آیا شارژ سریع به باتری آسیب دائمی می‌زند؟

در شرایط عادی، نه به شکلی که با شارژ معمولی تفاوت جدی داشته باشد. گوشی در دمای نامناسب خودش سرعت را پایین می‌آورد. آنچه آسیب دائمی می‌زند، گرمای زیاد است؛ اپل دمای محیط بالای ۳۵ درجه را عامل کاهش همیشگی ظرفیت می‌داند.

آیا شارژر پرقدرت‌تر از نیاز گوشی خطرناک است؟

خیر؛ وات بیشتر روی برچسب به معنای فشار بیشتر شارژ سریع به باتری نیست. شارژر استاندارد فقط توانی را می‌دهد که گوشی درخواست کند. یک شارژر ۳۰ واتی برای گوشی‌ای که ۲۰ وات می‌گیرد، همان ۲۰ وات را می‌دهد.

آیا شارژ گوشی در طول شب ضرر دارد؟

ماندن طولانی در ۱۰۰ درصد فرسودگی را تند می‌کند. اگر شبانه شارژ می‌کنید، شارژ بهینه در آیفون یا شارژ تطبیقی در پیکسل را روشن کنید تا گوشی بیشتر شب را زیر ۸۰ درصد بماند.

چرا گوشی من گاهی سریع شارژ نمی‌شود؟

یکی از رایج‌ترین دلیل‌ها دماست. اپل می‌گوید شارژ سریع ممکن است در شرایط خیلی سرد یا خیلی گرم کار نکند و نرم‌افزار ممکن است در دمای بالا شارژ بالای ۸۰ درصد را محدود کند. دلیل دیگر می‌تواند کابل یا شارژری باشد که از استاندارد گوشی پشتیبانی نمی‌کند.

منابع

1. Apple: بیشینه‌کردن عمر و طول عمر باتری
2. پشتیبانی اپل: سقف شارژ و شارژ بهینه‌ی باتری در آیفون
3. پشتیبانی اپل: شارژ سریع آیفون
4. پشتیبانی گوگل: بیشترین عمر باتری گوشی پیکسل

ویرایش: سینا زارعی

این مطلب را تحریریه دیجی‌نوبل با کمک هوش مصنوعی و بر پایه منابعِ فهرست‌شده در پایان آن تهیه کرده است. اگر نکته‌ای نادرست دیدید، از راه صفحهٔ «تماس با ما» یا چت آنلاین خبرمان کنید.